ANONİM ŞİRKETTE YÖNETİM KURULU
1.Yönetim Kurulunun Oluşumu
Anonim şirket, yönetim kurulu tarafından yönetilir ve temsil olunur. Yönetim kurulu her yıl üyeleri arasından bir başkan ve bulunmadığı zamanlarda ona vekâlet etmek üzere, en az bir başkan vekili seçer. Esas sözleşmede, başkanın ve başkan vekilinin veya bunlardan birinin, genel kurul tarafından seçilmesi öngörülebilir. Yönetim kurulu, işlerin gidişini izlemek, kendisine sunulacak konularda rapor hazırlamak, kararlarını uygulatmak veya iç denetim amacıyla içlerinde yönetim kurulu üyelerinin de bulunabileceği komiteler ve komisyonlar kurabilir. Yönetim kurulu esas sözleşmeye konulacak bir hükümle, düzenleyeceği bir iç yönergeye göre yönetimi, kısmen veya tamamen bir veya birkaç yönetim kurulu üyesine veya üçüncü kişiye devretmeye yetkili kılınabilir. Bu iç yönerge şirketin yönetimini düzenler; bunun için gerekli olan görevleri tanımlar, yerlerini gösterir, özellikle kimin kime bağlı ve bilgi sunmakla yükümlü olduğunu belirler. Yönetim kurulu, istem üzerine pay sahiplerini ve korunmaya değer menfaatlerini ikna edici bir biçimde ortaya koyan alacaklıları, bu iç yönerge hakkında yazılı olarak bilgilendirir. Yönetim, devredilmediği takdirde, yönetim kurulunun tüm üyelerine aittir. Yönetim kurulu, ticari mümessil ve ticari vekiller atayabilir. Yönetim kurulu üyeleri ve yönetimle görevli üçüncü kişiler, görevlerini tedbirli bir yöneticinin özeniyle yerine getirmek ve şirketin menfaatlerini dürüstlük kurallarına uyarak gözetmek yükümlülüğü altındadırlar.
Türk Ticaret Kanunun da bir anonim şirkette asgari üye sayısı, üyelerin taşıması gerektiği ve üyelerin taşıması gereken nitelikler düzenlenmiştir. ETK m. 312’ye göre anonim şirket yönetim kurulunun en az üç üyeden oluşması şart koşulmuştur. Ancak TTK m. 359’e göre “Anonim şirketin, esas sözleşmeyle atanmış veya genel kurul tarafından seçilmiş, bir veya daha fazla kişiden oluşan bir yönetim kurulu bulunur.” düzenlenmiştir. Buna göre TTK ile bir üyeli yönetim kurulunun oluşuma imkan sağlanmıştır.
- Yönetim Kurulunun Yetki ve Görevleri
Yönetim kurulunun kurul olarak görev ve yetkileri kanundan veya sözleşmeden doğar. Yönetim kuruluna ortaklık sözleşmesiyle kanunda öngörülenlerin dışında verilen çeşitli görevler kurul için aynı zamanda bir yetkiyi ifade eder.4 Belirtildiği üzere görev ve yetkileri yönetim kurulu topluca yani kurul olarak kullanacaktır ancak istisnai bazı işlerde üyelere bireysel yetkiler de verilmiştir.
TTK m. 374 ile anonim şirket yönetim kurulunun işlevinin sınırı çizilmektedir. Şirketin işletme konusunun elde edilebilmesi için yapılması gerekli bütün iş ve işlemler yönetim kurulunun veya-devir halinde- yönetimin yetkisindedir. Ancak bunlardan kanunla veya esas sözleşme ile genel kurula bırakılanlar hariç tutulmuştur.
TTK m. 375 ile yönetim kurulunun devir ve terk edemeyeceği görev ve yetkilere yer verilmiştir. Bu görev ve yetkileri yönetim kurulu doğrudan kendisi kullanır ve karar almak zorundadır. Yönetim kurulu bu yetkileri esas sözleşme ile kimseye devredemeyecektir. Yönetim kurulu bu yetkilerden feragat da edemez.
TTK m. 375’e göre “ (1) Yönetim kurulunun devredilemez ve vazgeçilemez görev ve yetkileri şunlardır:
- a) Şirketin üst düzeyde yönetimi ve bunlarla ilgili talimatların verilmesi.
- b) Şirket yönetim teşkilatının belirlenmesi.
- c) Muhasebe, finans denetimi ve şirketin yönetiminin gerektirdiği ölçüde, finansal planlama için gerekli düzenin kurulması.
- d) Müdürlerin ve aynı işleve sahip kişiler ile imza yetkisini haiz bulunanların atanmaları ve görevden alınmaları.
- e) Yönetimle görevli kişilerin, özellikle kanunlara, esas sözleşmeye, iç yönergelere ve yönetim kurulunun yazılı talimatlarına uygun hareket edip etmediklerinin üst gözetimi.
- f) Pay, yönetim kurulu karar ve genel kurul toplantı ve müzakere defterlerinin tutulması, yıllık faaliyet raporunun ve kurumsal yönetim açıklamasının düzenlenmesi ve genel kurula sunulması, genel kurul toplantılarının hazırlanması ve genel kurul kararlarının yürütülmesi.
- g) Borca batıklık durumunun varlığında mahkemeye bildirimde bulunulması.” şeklinde devredilemez yetkiler düzenlenmiştir.
- Yönetim Kurulu Toplantıları
Yönetim kurulu bir kurul organdır. Dolayısıyla görevlerini de kurul halinde yerine getirirken, yönetim yetkilerini de kurul halinde alır. Yönetim kurulu toplantılarına katılmak, oy kullanmak, görüş açıklamak her üye için hem bir yükümlülük hem de bir haktır.
İş bölümü; YK her yıl bir başkan ve bir başkan vekilini üyeleri arasından seçer. Vekil başkan olmadığında ona vekalet eder (TTK m. 318).
Çağrı; Yönetim kurulunu toplantıya, başkan veya başkan vekili çağırır. Yine kurul üyelerinden her biri de başkan veya başkan vekiline yazılı olarak başvurup, kurulun toplantıya çağrılmasının talep edebilir (TTK m. 331, f.2). İşte bu toplantıya çağrı yapan; başkan, başkan vekili veya çağrı yapılmasını isteyen YK üyesi çağrı talebinde görüşülmesini istediği konu veya konuları belirtecek yani toplantı gündemini de bildirecektir. Ancak belirtmek gerekir ki yönetim kurulu toplantılarında gündeme bağlılık yoktur, gündemde olmayan konularla ilgilide karar alınabilir. Gündeme bağlılık ortaklık Genel Kurul toplantısında söz konusudur. Çağrının nasıl yapılacağına ilişkin kanunda bir hüküm yoktur.
Toplantı bildiriminin; bütün üyelerin rahatlıkla toplantıda hazır bulunabilecek ve hazırlık yapabileceği kadar bir süre önceden yapılması gerekir. İşin önemi ve müstaceliyeti gerekli kıldığı takdirde YK hiç süre verilmeden derhal toplantıya çağrılabilir. Bu husustaki ölçü; objektif iyi niyet kurallarına uygunluktur. YK Toplantı Yeter Sayısı TTK m. 330 özetle; “esas sözleşmede aksine bir hüküm olmadıkça yönetim kurulunun toplantı yeter sayısı, üyelerinin en az yarısından bir fazlasının toplantıda hazır bulunmasıyla sağlanır” demektedir. Dolayısıyla aslında kanundaki amaç; üyelerin çoğunluğunun olduğu bir toplantı gerçekleştirmek iken, özellikle az üyeli yönetim kurullarında “…yarısından bir fazla…” hükmü gereği adeta oy birliği veya nitelikli çoğunluk aranmaktadır. Oysa kanun koyucunun amacı üye çoğunluğudur. Ancak yasadaki bu açık hüküm gereği, yasaya göre toplanmak kanunidir, ama olması gereken; yönetim kurulu üye sayısının çoğunluğuyla ibaresidir.
- Yönetim Kurulu Üyesinin Bilgi Alma ve İnceleme Hakkı
TTK m. 392 ile YK’nın bilgi alma ve inceleme hakkı düzenlenmiştir. TTK m. 392’ye göre – “(1) Her yönetim kurulu üyesi şirketin tüm iş ve işlemleri hakkında bilgi isteyebilir, soru sorabilir, inceleme yapabilir. Bir üyenin istediği, herhangi bir defter, defter kaydı, sözleşme, yazışma veya belgenin yönetim kuruluna getirtilmesi, kurulca veya üyeler tarafından incelenmesi ve tartışılması ya da herhangi bir konu ile ilgili yöneticiden veya çalışandan bilgi alınması reddedilemez. Reddedilmişse dördüncü fıkra hükmü uygulanır.
(2) Yönetim kurulu toplantılarında, yönetim kurulunun bütün üyeleri gibi, şirket yönetimiyle görevlendirilen kişiler ve komiteler de bilgi vermekle yükümlüdür. Bir üyenin bu konudaki istemi de reddedilemez; soruları cevapsız bırakılamaz.
(3) Her yönetim kurulu üyesi, yönetim kurulu toplantıları dışında, yönetim kurulu başkanının izniyle, şirket yönetimiyle görevlendirilen kişilerden, işlerin gidişi ve belirli münferit işler hakkında bilgi alabilir ve görevinin yerine getirilebilmesi için gerekliyse, yönetim kurulu başkanından, şirket defterlerinin ve dosyalarının incelemesine sunulmasını isteyebilir.
(4) Başkan bir üyenin, üçüncü fıkrada öngörülen bilgi alma, soru sorma ve inceleme yapma istemini reddederse, konu iki gün içinde yönetim kuruluna getirilir. Kurulun toplanmaması veya bu istemi reddetmesi hâlinde üye, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Mahkeme istemi dosya üzerinden inceleyip karara bağlayabilir, mahkemenin kararı kesindir.
(5) Yönetim kurulu başkanı, kurulun izni olmaksızın, yönetim kurulu toplantıları dışında bilgi alamaz, şirket defter ve dosyalarını inceleyemez. Yönetim kurulu başkanının bu isteminin reddedilmesi hâlinde başkan, dördüncü fıkraya göre mahkemeye başvurabilir.
(6) Yönetim kurulu üyesinin bu maddeden doğan hakları kısıtlanamaz, kaldırılamaz. Esas sözleşme ve yönetim kurulu, üyelerin bilgi alma ve inceleme haklarını genişletebilir.
(7) Her yönetim kurulu üyesi başkandan, yönetim kurulunu toplantıya çağırmasını yazılı olarak isteyebilir.” TTK m. 392’ye göre yönetim kurulu üyelerinden her biri şirketin tüm iş ve işlemleri hakkında bilgi isteme, soru sorma ve inceleme yapma hakkına sahiptir. Bir üyenin istediği herhangi bir defter, defter kaydı, sözleşme, yazışma veya belgenin yönetim kuruluna getirtilmesi, kurulca veya üyeler tarafından incelenmesi ve tartışılması ya da herhangi bir konu ile ilgili yöneticiden veya çalışandan bilgi alınması reddedilmez.
- Anonim Şirkete Karşı Yönetim Kurulu Üyelerinin Görevleri
Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliği önemli bir görevdir. Bu görevin bazı gerekleri vardır ve bu gereklerin bizzat yerine getirilmesi gereklidir. Yönetim kurulu toplantılarına ‘üye’ bizzat katılmalıdır. Yönetim kurulu toplantılarında vekaleten oy kullanılması mümkün değildir. ( TK. 390/2). Bu çerçevede yönetim kurulu üyesinin ilk görevi, yasal sınırlamalar (TK. 393) veya kişisel engeller yoksa yönetim kurulu toplantılarına katılmaktır. Buna bağlı olarak orada görüş ve düşüncelerini açıklamak, alınmasını istemediği bir kararlara karşı muhalif kaldığı durumlarda muhalefet durumunu toplantı tutanağına geçirtmesi gerekir. Aksi halde, diğer yönetim kurulu üyelerinin almış olduğu karar dolayısıyla kendisi de sorumlu tutulabilecektir.
Yönetim kurulu üyesinin üzerine düşen bir diğer önemli görev ise inceleme görevidir. Yönetim kurulu üyesi kuruluş sırasında atanmış ise kuruluş işlemlerini, daha sonraki aşamalarda atanmış ise kendisinden önceki yönetim kurulu üyelerinin yapmış oldukları işlemlerin hukuka, esas sözleşmeye ve genel kurul kararlarına uygun olup olmadığını araştırmakla görevlidir.
Yukarıda açıklanan bu bilgiler genel manada bir yönetim kurulu üyesinin şirket işlerken yerine getirmesi gereken idari görevleridir.
- Yönetim Kurulu Üyelerinin Yükümlülükleri
- Yönetim faaliyetlerine katılma ve inceleme yükümlülüğü
Biraz önce yönetim kurulu üyelerinin görevleri arasında sayılan bu iki husus aynı zamanda yükümlülük olarak da nitelendirilebilir. Yönetim faaliyetlerine katılma belirli şartlar altında kısıtlanabilirken inceleme yükümlülüğü hiçbir şekilde sınırlandırılamaz. Yani yönetim ve temsil yetkisi murahhaslara bırakılmış olsa bile her yönetim kurulu üyesinin inceleme ve denetleme görev ve yükümlülüğü devam eder.
- Özen borcu (TK. M369)
Özen borcu altındaki yönetim kurulu üyesi şirket işlerini görürken şirketin ortak menfaatlerini gözetmek, gerekli dikkat ve özeni göstermek zorundadır. Bu borcu gerektiği gibi yerine getirmeyen yönetim kurulu üyesi şirkete, ortaklara ve şirket alacaklılarına karşı sorumlu olur. Anonim şirket yönetim kurulu üyesinin özen borcu objektiftir. Bu yüzden her bir yönetim kurulu üyesinin bilgi ve becerisine, kişisel özelliklerine bakılmasına (sübjektif ölçü) gerek yoktur. Anonim şirket yönetim kurulu üyeleri dikkatli ve basiretli bir yöneticinin aynı şartlar altında seçeceği hareket tarzına uygun olarak dikkat ve özen göstermek zorundadır.
- Sadakat borcu
Sadakat borcunun en belirgin kısmını oluşturan sır saklama yükümlülüğü görev süresiyle sınırlı değildir. Yönetim kurulu üyeliği sıfatı sona erse bile ticari sırların 3. Kişilere ifşa edilmemesi
ATLANTİS HUKUK BÜROSU
AVUKAT AHMET ALTUN
0543 451 2359
