ANONİM ŞİRKET
Anonim şirket, bir sermaye şirketidir. Anonim şirket ortaklarının sorumluluğu sadece şirkete taahhüt ettiği sermayenin ödenmesi şeklinde sınırlı sorumluluk olarak öngörülmüştür. Anonim şirketlerde ortaklarının sınırlı sorumluluğu, esas sermayenin korunması ilkesini beraberinde getirmiştir.
Ortakların Finansal Yükümlülükleri
Sermaye Taahhüdünün Yerine Getirilmesi
Anonim şirketlerde ortakların asıl sorumluluğu taahhüt etmiş oldukları sermayenin yerine getirilmesidir. Anonim şirketler özelinde sermaye neler olabilir dersek; para, kıymetli evrak veya sermaye şirketine ait pay, fikri mülkiyet hakları, taşınır veya taşınmaz mallar, alacak hakları, devredilebilen ve nakit değeri olan her türlü hak ve değerler olabilmektedir.
Ortakların İkinci Dereceden Sorumluluğu
Anonim şirket ortaklarının ikinci dereceden sorumluluğu TTK m.480/4 hükmünde düzenlenmiştir. TTK uyarınca:
- Konusu para olmayan bir sorumluluk olmalı,
- Esas sözleşmeye konulacak bir hükümle belirlenmiş olmalı,
- Belirli sürede tekrarlanmalıdır.
Anonim şirket ortaklarının ikinci dereceden sorumluluğunun ne olduğu ve kapsamı pay senedi veya ilmühaberlerin arkasına yazılması mümkündür.
Anonim Şirket Ortaklarının Hukuki Sorumlulukları
Anonim şirket ortakların hukuki sorumlulukları TTK m. 553/1 hükmünde; “Kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ettikleri takdirde, (…)71 hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludurlar.” Şeklinde düzenlemiştir. Hükümden de anlaşılacağı üzere anonim şirketlerde hukuki sorumluluk; kurucu ortakları, yönetim kurulu, yöneticiler ve tasfiye memurlarına aittir.
Anonim şirket kuruluşundan sonra ortak sıfatıyla şirkete dahil olan paydaşların herhangi bir hukuki sorumluluğu yoktur. Ancak, TTK kapsamında düzenlenen özel sorumluluk hallerin varlığı halinde anonim şirket ortaklarının sorumluluğu söz konusu olabilmektedir.
Özel Sorumluluk Halleri
Sermaye Hakkında Yanlış Beyanlar Ve Ödeme Yetersizliğinin Bilinmesi
TTK uyarınca sermaye taahhüdünde bulunan ortakların ödeme yetersizliğinin bilinmesi veya ödenmemiş sermayenin ödenmiş gibi gösterilmesi halinde hukuki sorumluluk öngörülmüştür. Anonim şirket yetkilileri, kusurlu olmak şartıyla, ödenmemiş sermayenin ödenmiş gibi gösterilmesi halinde, ödenmemiş sermayeden sorumlu olmaktadır. Anonim şirket ortakların sorumluluğu ise, ödeme yetersizliğini bilmesine rağmen, sermaye taahhüdünde olumlu oy kullanan ortakların doğan zarardan sorumlu olmaktadır.
Belge ve Beyanların Kanuna Aykırı Olması
Anonim şirket ortakları bazı hukuki işlemlerde düzenlenen belgelerin gerçeğe aykırı olması veya gerçeğin saklanmasından veya başkaca kanuna aykırı hareketlerden hukuki sorumluluğu doğmaktadır. Söz konusu hukuki işlemlere örnek olarak TTK m.549 hükmünde; şirket kuruluş, sermaye arttırım veya azaltım, birleşme, bölünme, tür değiştirme, menkul kıymet çıkarma gibi işlemler sayılmıştır.
Sermayenin Korunması İlkesine Aykırılık
Anonim şirket ortaklarının sorumluluğunu doğuran hallerden biri sermayenin iadesi yasağıdır. Sermaye şirketlerinde ortakların taahhüt ettikleri sermaye değerine karşılık faiz talep etmeleri yasaklanmıştır. Söz konusu yasağın amacı sermayenin korunmasıdır. . Ancak, pay sahiplerine yapılacak faiz ödemesi sermayede azaltma meydana getirmesi durumunda pay sahipleri, şirketin zararını karşılamakla yükümlüdür.
Bir başka sorumluluk doğuran hal ise, TTK m.358 hükmü uyarınca, pay sahiplerinin şirkete borçlanma yasağıdır. pay sahibine verilecek olan borun tahsil kabiliyeti olmadığını bilerek ortaklık tarafından borç verilmesi veya verilen borç miktarına, piyasa koşullarına nazaran çok daha düşük faiz işetilmesi sorumluluk meydana getirmektedir.
Anonim Şirket Ortaklarının Borçlardan Sorumluluğu
Anonim şirket ortaklıklarının tek borç ilkesi gereği sadece sermaye koyma borcu vardır. Anonim şirketler, bir sermaye şirketi olup, ayrı bir tüzel kişiliği ve sermayesi mevcuttur. Anonim şirket borçlarından dolayı ortakların şahsi sorumluluğu bulunmamaktadır.
Ancak, bazı durumlarda anonim şirket ortaklarının borçtan sorumluluğu söz konusu olabilmektedir. Söz konusu hususa örnek olarak; ödenmemiş sermayenin bulunması, şirketten borç alınması, şirketle olan mal veya hizmet alım ya da satım sonucu bedelin ödenmemesi gösterilebilir.
Anonim Şirket Ortaklarının Kamu Borçlarından Sorumluluğu
Tüzel kişi şirketlerin kamu borçlarından dolayı sorumluluğu 6138 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’da düzenlenmiştir. Söz konusu kanunun m.35 hükmü; “Tüzel kişilerle küçüklerin ve kısıtlıların, vakıflar ve cemaatler gibi tüzel kişiliği olmayan teşekküllerin mal varlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacakları, kanuni temsilcilerin ve tüzel kişiliği olmayan teşekkülü idare edenlerin şahsi mal varlıklarından bu Kanun hükümlerine göre tahsil edilir.” Şeklinde düzenlenmiştir.
Söz konusu hüküm uyarınca, limited şirketlerin aksine, anonim şirket ortaklarının kamu borçlarından sorumluluğu yoktur. Limited şirketlerde ortakların kamu borçlarından sorumluluğu mevcuttur. Ancak, anonim şirket ortaklarının kanuni temsilci olması halinde kamu borçlarından dolayı sorumludur.
Anonim Şirket Ortaklarının Vergi Borçlarından Sorumluluğu
213 Sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca; anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin ödenmeyen vergi borcundan dolayı sorumlu olmaktadır. Ancak, ilk önce vergi borcunun şirketten tahsil edilmeye çalışılması ve tahsil edilememesi gerekmektedir.
LİMİTED ŞİRKET
Limited şirkette, anonim şirket gibi bir sermaye ortaklığıdır. Limited şirket ortakları borçlardan dolayı sınırlı sorumlu olduklarından korunaklı bir konumdadırlar. Buna karşın, şirket sözleşmesi ile ek yükümlülükler ve yan edimler kararlaştırılabilir.
Limited şirket, borçlarından dolayı yalnızca sahip olduğu mal varlığı ile sorumludur. Limited borçlarından dolayı sınırlı olarak sorumlu denilmesinin temel sebebi budur.
Türk Ticaret Kanunu Madde 602; ‘‘Şirket, borç ve yükümlülükleri dolayısıyla sadece malvarlığıyla sorumludur.’’ şeklinde düzenlenmiştir.
Ortakların Sorumluluğu
Limited şirket ortakları şirkete karşı yalnızca taahhüt etmiş oldukları esas sermaye paylarını ödemekle yükümlüdürler. Ortağın şirkete karşı asli borcu taahhüt ettiği sermayeyi ödemesidir. Ortakların şirkete sermaye taahhüt borçları, şirket organlarından birisinin alacağı karar ile kaldırılamaz. Ancak burada bahsi geçen borç, ortakların şirkete karşı olan borcudur, şirket alacaklılarına karşı olan bir sorumluluk olarak değerlendirilmemelidir.
Türk Ticaret Kanunu Madde 573/2; ‘’Ortaklar, şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdürler’’ denilmektedir.
Türk Ticaret Kanunu Madde 128/1; ‘‘Her ortak, usulüne göre düzenlenmiş ve imza edilmiş şirket sözleşmesiyle koymayı taahhüt ettiği sermayeden dolayı şirkete karşı borçludur.’’
Limited şirket ortağının ödemiş olduğu sermaye bedeli kendisine iade edilemez. Bu durumun tek istisnası esas sermayenin azaltılması halidir.
Türk Ticaret Kanunu Madde 601/1; ‘‘Esas sermayenin azaltılması hâli hariç, ortaklara, esas sermaye payı bedeli geri verilemeyeceği gibi, ortaklar bu borçtan ibra da olunamazlar.’’
Ortaklar sermaye koyma borcunu ancak şirkete karşı ödeyebilirler. Ortaklık alacaklılarının bakiye sermaye koyma borcu için, pay sahiplerine başvurma hakları yoktur. Bu da doğaldır. Çünkü pay sahipleri, sadece Limited ortaklık tüzel kişiliğine karşı borç altına girmişlerdir. Yani borç ilişkisi ortaklarla Limited ortaklık tüzel kişiliği arasında doğmaktadır. Bu nedenle ortaklık alacaklıları, ortaklıktan olan alacaklarını tahsil amacıyla ortaklara başvurarak onlardan sermaye borçlarının ödenmeyen kısımlarını isteyemezler. Ortaklardan bakiye nakdi sermaye koyma borcunu talep etme hususunda Limited ortaklığın idare ve temsil organı konumunda bulunan müdürler yetkilidir.
Şirket, her ortağın sermaye koyma borcunu yerine getirmesini isteyebileceği ve dava edebileceği gibi, yerine getirmede gecikme sebebiyle uğradığı zararın tazminini de isteyebilir. Tazminat istemi için ihtar şarttır. Zamanında ifa edilmeyen sermaye para ise, ana sözleşmede aksine hüküm bulunmadığı takdirde şirketin tescili anından itibaren temerrüt faizi de ödenir. Uygulamada ise en çok görülen konulardan biri şirket kurulduktan sonra ödenmemiş sermeyenin ödenmesi konusunda ortaya çıkmaktadır. Ortağın şirket kurulurken ödemesi gereken sermaye borcu, hisse devri sonrasında dahi ihtilafa neden olmaktadır.
Ortakların Kamu Alacaklarından Doğan Sorumluluğu
Limited şirketlerde kural ortağın yalnızca sermaye borcundan sorumluluğu ise de amme alacakları bakımından bir istisna getirilmiştir. Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkındaki Kanuna göre, şirket ortağı, ortaklıktan tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen kamu alacaklarından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumludurlar. Ortak bakımından bu sorumluluk ikinci derecededir. Birinci derece sorumluluk Limited şirkete aittir.
Madde 35 –Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen veya tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu olurlar ve bu Kanun hükümleri gereğince takibe tabi tutulurlar.
Kanuna göre kamu alacağı kavramı çok geniş tutulmuştur. Dolayısıyla kamu alacağı bakımından yalnızca vergi borçları anlaşılmaması gerekmektedir.
Amme alacağı kavramı, kanunun 1 ve 2.maddesi kapsamına giren alacaklar olarak belirtilmiştir. Bu düzenlemelere bakıldığında, kamu alacağı kavramı sadece vergi alacaklarını değil, ayrıca özellikle devlete ve diğer kamu kurumlarına ait resim, harç, vergi cezası, par cezası, prim alacakları ve de bunların takip masraflarını kapsar.
Kamu tarafından amme alacağının tahsili için öncelikle şirkete başvurulacak ve şirketten tahsil edilememesi durumunda ortağa başvurulacaktır. Ortağa başvurabilmenin temel şartı Limited şirkete başvurulması ve alacağın şirketten tahsil edilememiş olmasıdır. Doktrinde bu tahsil edilememe durumunun aciz fişi veya vesikası ile belirlenmiş olması gerektiği ifade edilmektedir.
Limited şirket ortağına kamu borçları nedeniyle başvurulması durumunda ortağın yönetici olup olmadığına bakılmaz. Ortaklık vasfına haiz olması ortağa başvurulabilmesi için yeterlidir.
Limited şirket ortağının kamu borçlarından sorumluluğuna örnek Yargıtay kararı; “Somut olayda, mahkemece davacının şirket yöneticisi olmadığı gerekçesine dayanılarak davanın kabulüne karar verilmiş ise de, Limited şirketten tahsil edilemeyen amme alacaklarından ortakların hissesi oranında sorumlu olacakları hususu dikkate alınmadan, ayrıca Kurum tarafından şirket hakkında takip yapılıp yapılmadığı, takip yapılmışsa sonuçsuz kalıp kalmadığı hususları araştırılmadan sonuca gidilmesi hatalı olmuştur.
Yapılacak iş, öncelikle uyuşmazlığa konu olan alacaklarla ilgili olarak Kurum tarafından şirket hakkında takip yapılıp yapılmadığı, takip yapılmışsa sonuçsuz kalıp kalmadığı hususlarını araştırmak, eğer takip yapılmış ve sonuçsuz kalmış ise Limited şirket ortağının hissesi oranında sorumlu olacağı hususları dikkate alınarak sonucuna göre karar vermekten ibarettir (Yargıtay 21.HD. 2015/13459 E, 2015/19295 K.)”
Ortağın sermaye payını devretmesi halinde şirketin kamu borçlarından sorumluluğu devam edecektir. Payı devralan ve devreden ortağın müteselsil sorumlu olacakları düzenlenmiştir. Payın devrinden sonra ortaya çıkabilecek kamu alacakları bakımından ise yalnızca devralan ortak sorumludur.
Değinilmesi gereken bir diğer önemli nokta ise, kamu borçlarının doğma ve ödenme zamanlarında pay sahiplerinin farklı olduğu durumlardır. Böyle bir durumda amme alacağının ödenmesi bakımından devralan ve devreden müteselsilen sorumludur.
Ortakların Ek Ödeme ve Yan Edim Yükümlülüğü
Kural olarak ortağın borcu yalnızca taahhüt etmiş olduğu sermayeyi şirkete ödemektir. Bununla birlikte Limited şirket ortakları, şirket sözleşmesiyle esas sermaye payı bedeli dışında ek ödeme ile de yükümlü tutulabilirler. Ancak ek ödeme yükümlülüğünün yerine getirilmesi bazı şartların varlığına tabi tutulmuştur. Bu şartlar:
- a) Şirket esas sermayesi ile kanuni yedek akçeler toplamının şirketin zararını karşılayamaması,
- b) Şirketin bu ek araçlar olmaksızın işlerine gereği gibi devamının mümkün olmaması,
- c) Şirket sözleşmesinde tanımlanan ve özkaynak ihtiyacı doğuran diğer bir hâlin gerçekleşmiş bulunması.
Netice olarak Limited şirket ortağının ek ödeme yükümlülüğünden sorumluluğu bu hususun şirket ana sözleşmesinde açıkça öngörülmesi ve belirtilen şartların gerçekleşmesi halinde mümkündür. Şartların varlığı halinde şirket müdürleri tarafından ek ödemelerin yerine getirilmesi ortaklardan istenir.
Türk Ticaret Kanunu’nun 603.maddesinde düzenlenen ek ödeme yükümlülüğünün amacı madde gerekçesinde; ‘‘finansal yönden kötü duruma düşen, bilanço açığı bulunan şirkete ortakların yapacakları ek ödemelerle yardımcı olmalarıdır.’’ şeklinde ifade edilmiştir.
Ek ödeme yükümlülüğü şirket sözleşmesinde ancak esas sermaye payını esas alan belirli bir tutar olarak öngörülebilir. Bu tutar esas sermaye payının itibari değerinin iki katını aşamaz.
Şirket sözleşmesinde, şirket işletme konusunun gerçekleşmesine katkı sağlayabilecek yan edimler yükümlülükleri de getirilebilir. Yan edimler bir kısım esas sermaye paylarına veya pay kategorilerine yüklenebilen veya payların tümüne yönelik olan yapma, yapmama, katlanma, kullandırma edimleridir. Süt, pancar, şeker kamışı, meyve gibi ham ve/veya işlenmiş ürünlerin teslimi, park yeri veya depo yeri sağlanıp kullandırılması, taşıma gibi hizmetlerin sunulması ve benzeri edimler yan edimlerin konusunu oluşturabilir.
ATLANTİS HUKUK BÜROSU
AVUKAT AHMET ALTUN
Aziziye Mah. Cinnah cadde üzeri Enis Behiç Koryürek Sokak no:2/17 Çankaya /ANKARA
0543 451 23 59
